• چهارشنبه ۲۱ شهریور ماه، ۱۳۹۷ - ۰۸:۳۲
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 976-7794-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

‌بختیارعلی؛ نویسنده‌ای شایسته نوبل ادبیات

مریوان حلبچه‌ای را به جرات می‌توان موثرترین مترجم کردی دانست که کوشش‌های چندین ساله‌اش منجر به شناساندن هر چه بیشتر ادبیات کردی به ایرانیان و بالعکس آشنا کردن کردها با گنجینه ادب معاصر فارسی شده است.

او که متولد سال پنجاه و هشت در حلبچه کردستان عراق است در پی حمله شیمیایی صدام حسین به همراه خانواده در ایران سکنی گزید و بعدها به واسطه تسلط بر زبان فارسی سرمنشا ترجمه بسیاری از آثار مهم کردی و فارسی شد. رسیدن به چاپ دوم رمان «غروب پروانه» و هم‌چنین تجدید چاپ رمان «حصار و سگ‌های پدرم» بعد از نزدیک به پانزده سال بهانه‌ای شد تا به سراغش برویم و پای صحبت‌هایش بنشینیم. در قسمت اول مصاحبه مریوان حلبچه‌ای بیشتر از ویژگی‌های زبان کردی و فارسی، نزدیکی‌های این دو و اهمیت نویسندگانی چون شیرزاد حسن و بختیارعلی سخن گفت تا در قسمت بعدی مصاحبه به حواشی به وجود آمده پیرامون ترجمه رمان «آخرین انار دنیا» و سرقت در ترجمه‌ها بپردازد.

معیارهای انتخاب کتابی برای ترجمه، چه زبان کردی به فارسی و یا بالعکس از دید شما چیست؟

در وهله اول اندیشه انسانی نویسنده و کتابش برایم مهم است، سپس جنبه‌های هنری و هم‌چنین ساختار و زبان و ویژگی‌های جدید اثر؛ این‌که می‌تواند چه حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشد و چه‌قدر می‌تواند روی مخاطب جدی ادبیات تاثیرگذار باشد.

 ویژگی‌های متمایز ادبیات کرد زبان را نسبت به ادبیات کشورهای دیگر در چه می‌بینید؟ چه خصیصه‌ای برای مخاطبان حرفه‌ای ادبیات در این زبان نمود بیشتری دارد؟

 این سوال آن‌قدر کلی هست که می‌توان در حجم یک کتاب درباره آن صحبت کرد و حتی در این حد هم نمی‌توان حق مطلب را به طور درست و دقیق ادا کرد زیرا ادبیات کردی مانند هر ادبیات ریشه‌دار دیگری ویژگی‌ها و تفاوت‌های زیادی با سایر ادبیات‌ ملت‌های دیگر دارد که پرداختن به آن در ‌حجم چنین گفت‌وگویی محال است.

 ‌بختیار علی، شیرزاد حسن و... چه ویژگی‌هایی داشته‌اند که از میان نویسندگان کرد برای ترجمه به فارسی انتخاب‌شان کرده‌اید؟

شیرزاد حسن از بزرگ‌ترین نویسندگان ادبیات داستانی کرد است که توانسته از دهه هفتاد میلادی به بعد، حرکت نوئی در ادبیات کردی ایجاد کند تا حدی که می‌توان ادبیات کردی را به قبل و بعد از شیرزاد حسن تقسیم کرد؛ هم در زمینه داستان‌کوتاه و هم در زمینه رمان. داستان‌های کوتاه شیرزاد حسن در سال‌های نیمه دوم دهه هفتاد میلادی، زبان و حتی محتوای جدیدی در داستان‌نویسی زبان کردی پایه‌ریزی کرد؛ فرویدیسمی که با ادبیات او برای اولین بار در ادبیات ما به بهترین شکل ممکن آغاز شد، در رمان شاهکارش یعنی «حصار و سگ‌های پدرم» به اوج خود رسید و دگرگونی بی‌نظیری را در رمان‌نویسی کردی رقم زد. شیرزاد حسن مانند پلی بود که نویسنده بزرگی مانند بختیارعلی از روی آن عبور کرد و جهان عظیم‌تر و ویژه خود را ساخت. ‌
بختیارعلی که سانسور شدید حزب بعث مانع از چاپ آثارش در دهه هشتاد میلادی می‌شد، از سربازی و جنگ فرار کرده و مدتی در کوه‌های کردستان پناه گرفت و به ایران رفته و در آن‌جا پناهنده شده بود. بعد از مدتی به کردستان عراق برگشته و اوایل دهه نود میلادی از کردستان رفته و این‌بار به سوریه مهاجرت می‌کند و پس از 9 ماه از سوریه به آلمان می‌رود. وی اکنون بیش از بیست و هفت سال است که ساکن این کشور است.

 او علاوه بر زبان کردی به زبان‌های آلمانی، انگلیسی، عربی و فارسی نیز مسلط است. تاکنون 10رمان، پنج مجموعه شعر، پانزده کتاب فلسفی، نقد ادبی، سیاسی و اجتماعی نوشته است. آثار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شده و مورد استقبال منتقدین بزرگ اروپایی و مخاطبین بسیاری قرار گرفته است تا آن‌جا که جوایز زیادی را به دست آورده است از جمله جایزه بزرگ نیلی زاکس آلمان که پیشتر به نویسندگان بزرگی مانند الیاس کانتی، میلان کوندرا تعلق گرفته بود. 

موفق‌ترین و بزرگ‌ترین نویسنده در تاریخ معاصر ادبیات کرد از نظر من کسی نیست جز بختیارعلی. نویسنده‌ای که سال‌ها پیش هر دو شاعر ‌و داستان‌نویس نسل قبل از خود یعنی شیرکو بیکس و شیرزاد حسن، مدام او را مورد ستایش قرار می‌دادند و بارها گفته بودند که بی‌هیچ تردید بختیارعلی شایسته جایزه نوبل ادبیات است و نه تنها بزرگ‌ترین نویسنده کرد، بلکه از بزرگان ادبیات خاورمیانه و جهان محسوب می‌شود. رئالیسم جاودیی بختیارعلی که متاثر از نویسندگان آمریکای لاتین است، رنگ و بوی بومی گرفته و برخاسته از کردستان سرزمینی که مدام درگیر جنگ و کشمکش‌ها و کشتار و قتل‌عام بوده است ویژگی خاصی به آثار این نویسنده بزرگ بخشیده است تا آن‌جا که منتقدان اروپایی او را با عنوان نویسنده‌ای که آثارش چیزهای تازه‌ای به ادبیات آن‌ها اضافه کرده است، ستایش می‌کنند. 

اشتیوان وایت وایدنر منتقد آلمانی درباره بختیارعلی نوشته است: «افسوس که ما خیلی دیر، خیلی خیلی خیلی دیر این نویسنده بزرگ را که ربع قرن است در سرزمین ما زندگی می‌کند، کشف کرده‌ایم؛ نویسنده‌ای که خیلی چیزهای تازه‌ای از جهان خود برای بازگو کردن دارد و این می‌تواند کشف دیگری برای ما باشد». هم‌چنین منتقد آلمانی دیگری به نام لوتسیان لایتز نیز در توصیف بختیارعلی گفته است: «کشف این نویسنده برای ما، اهمیتی همچون کشف آمریکا توسط کریستف کلمب را دارد».

همان‌طور که قبلا اشاره کردم، تاریخ رمان کردی با چاپ «حصار و سگ‌های پدرم» اثر شیرزادحسن، به قبل و بعد از خود تقسیم شد و از دیگر سو چنین اتفاقی در دهه هفتاد میلادی در زمینه‌ی داستان‌کوتاه نیز توسط او اتفاق افتاد. بختیارعلی در نیمه دوم نود میلادی به ویژه با چاپ رمان «غروب پروانه» حرکتی که توسط شیرزاد حسن آغاز شده بود را به بهترین شکل ادامه داد و رمانی موفق در سبک رئالیسم جادویی را در این ادبیات به نام خود ثبت کرد.
او نه تنها از لحاظ زبان و تکنیک و ساختارهای جدید روایت گامی بسیار بزرگ‌تر از شیرزاد حسن برداشت بلکه از نظر اندیشه و جهان‌بینی با پشتیبانی فلسفی و انتقادی عظیمی که داشت، فراتر رفت و ‌توانست در مدت زمانی نه چندان طولانی خود را به عنوان پر مخاطب‌ترین و محبوب‌ترین و جدی‌ترین نویسنده و روشنفکر کرد معرفی کند. امروزه در اروپا بسیار بیشتر از خاورمیانه نام بختیارعلی بر سر زبان‌ها است و شناخته شده است.

با توجه به این‌که شما تجربه ترجمه هر دو زبان را دارید از شباهت‌ها و تفاوت‌های میان دو زبان کردی و فارسی بیشتر بگویید؟

این سوال آن‌قدر کلی است که می‌شود از جنبه‌های مختلف به آن پرداخت و مقالات و حتی کتاب‌های متعددی درباره‌اش نوشت. پرداختن به این سوال جایش در حوصله چنین مصاحبه‌ای نمی‌گنجد. زیرا که زبان کردی و ‌فارسی مثل هر دو زبان نزدیک به هم در دنیا مشترکات بسیار زیادی دارند و البته تفاوت‌هایی هم دارند که طبیعی است. به عنوان مترجمی که نزدیک به بیست سال کار ترجمه به این دو زبان را انجام می‌دهم و مدام در حال سروکله زدن با ریشه‌های تاریخی، تغییرات و دگرگونی‌های ‌معاصر ‌این دو زبان هستم بر این باورم که نزدیکی‌ها و خویشاوندی زیاد زبان کردی و فارسی کار مترجمین این دو زبان را نسبت به دیگر زبان‌ها آسان‌‌تر کرده است .


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: