• دوشنبه ۱۲ آذر ماه، ۱۳۹۷ - ۱۰:۴۰
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 979-3694-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

استعاره، راهی برای خلق مفاهیم تازه در سینما

موضوع "استعاره در فیلم کوتاه" روز گذشته در چهار فیلم "دریازدگی" حامد اصلانی، "جمعه قالی" مهدی اسدی، "سر وقت" تد چانگ و "اتاق ۸" جیمز دبلیو گریفیتس در پاتوق فیلم کوتاه اصفهان بررسی شد.

به گزارش خبرنگار ایسنا-منطقه اصفهان، پنجاهمین و یکمین نشست پاتوق فیلم کوتاه اصفهان، عصر یکشنبه 11 آذرماه در پردیس سینمایی اصفهان سیتی سنتر برگزار شد. مسعود طهماسبی، کارشناس فیلم‌سازی با اشاره به اینکه "استعاره" یک بعد زیبایی شناسی در هنر است، گفت: استعاره ذاتا یکی از مفاهیم ادبیات و زبان است که امروزه از آن در عرصه های دیگر همچون سینما استفاده می شود.

وی ادامه داد: مفهوم استعاره برای اولین بار در زمان ارسطو به وجود آمده و سابقه ای هزار و پانصدساله دارد و رفته رفته از اهمیت ویژه ای برخوردار شده، چراکه این مفهوم، پتانسیل بسیاری برای خلق یک اثر هنری دارد. 

این کارشناس سینما افزود: از کوبریک تا سینماگران ایرانی همچون کیارستمی و فرهادی در آثارشان به این مفهوم توجه کرده اند. مفهوم استعاره در سینما جای کار دارد و باید نشانه هایی را که دلالت بر استعاره دارند، در فیلم ها جستجو کرد.

طهماسبی ادامه داد: استعاره هنوز موضوع بکری است و می تواند رویکرد خلاقانه در ساخت کارهای هنری، فیلم های کوتاه و بلند داشته باشد.

در ادامه این نشست سیاوش گلشیری- منتقد سینما و کارشناس فرهنگی،به فیلم های کوتاهی چون "روتوش" کاوه مظاهری، "حیوان" برادران ارک و "شیر" سانتیاگو منگینی که بر مبنای مفهوم استعاره شکل گرفته اند، اشاره کرد و گفت: استعاره مبتنی بر محور جانشینی است، یعنی عنصری جایگزین عنصر دیگر می شود و در نهایت عنصری که مبتنی بر شباهت است، انتخاب خواهد شد. 

وی ادامه داد: در هنر امروز، استعاره به مفهوم انتقال معنا نیست، بلکه بحث آفرینندگی معنا در آن مطرح است.

طهماسبی سپس با بیان این که معنای تحت الفظی استعاره به معنای به عاریت گرفتن است، گفت: در استعاره با تشبیه تکامل یافته مواجه هستیم. عنصری به عنصری تشبیه شده، اما فقط یکی از دو طرفین تشبیه ذکر می شوند.

وی با مطرح کردن این سوال که استعاره چگونه می تواند وارد سینما شود؟ گفت: بعضی معتقدند استعاره اساسا با تدوین وارد سینما می شود. 

سیاوش گلشیری در ادامه صحبت های مسعود طهماسبی گفت: خلق یک اثر سینمایی با تدوین نماهای آن شکل می گیرد، اما نثر روایی سینمایی در گرو کارکرد دوربین، صدا و دیگر عناصر است، به نحوی که ذهن را به معنای پنهان و واقعیت استعاره سوق می دهد. 

وی به تفاوت سینمای شاعرانه و قصه گو پرداخت و گفت: به طور مثال فیلمسازی همچون هیچکاک معتقد به سینمای داستان گو است و سینمای او، مبتنی بر تکنیک های سینمایی و در پی مصور کردن یک داستان است، اما در آثار برگمان و تارکوفسکی، فلسفه زیبایی شناسی جایگزین قصه می شود.

این منتقد سینما ادامه داد: در جایی از "فانی و الکساندر" برگمان، برای عمیق نشان دادن التهابات درونی شخصیت فیلم، ناگهان از شخصیت به یک رودخانه پرخروش کات می شود.

در ادامه مسعود طهماسبی خطاب به گلشیری گفت: می توان حرف های شما را در این خلاصه کرد که استعاره در سینما هم در تدوین و هم در تولید می تواند اتفاق بیفتد. 

در ادامه سیاوش گلشیری مثالی از استعاره در مرحله تولید زد و گفت: در قسمتی از فیلم "پدرخوانده 2"، مارلون براندو در مورد تقسیم املاکش صحبت می کند. در همان زمان، تولد او در حال برگزاری است و کیک تولدش در حال تقسیم شدن است.

مسعود طهماسبی هم گفت: گویی هرچه پیش تر پیش می رویم، استعاره سینمایی در روایت بیشتر و در تدوین کمتر اتفاق می افتد.

سیاوش گلشیری سپس درباره استعاره در فیلم "اتاق ۸" صحبت کرد و گفت: در این فیلم با مفهومی مواجه می شویم که در روایت اثر قرار گرفته، مفهومی که جزء جدایی ناپذیر اثر است و اگر آن را حذف کنیم، از ماهیت روایت فیلم، چیزی باقی نمی ماند. 

وی با اشاره به استعاره سینمایی که می تواند در تدوین صورت بگیرد و از جایگزینی تصاویر یا صدا برای استعاره استفاده شود، گفت: استعاره، معنای خودش را از پدیده هایی می گیرد که میان آن ها شباهت وجود دارد و بنابراین در فیلم، اشیا، معنای جدیدی پیدا می کنند.

سیاوش گلشیری افزود: در فیلم "اتاق ۸" با جعبه ای مواجه هستیم که معانی متعددی دارد، اما جعبه ای که در فیلم "سر وقت" می بینیم، معناهای متعدد نمی آفریند.

وی با بیان این که این دو فیلم بر روی هم تاثیر گذاشته اند، افزود: فیلم "اتاق ۸" در حیاط زندان شروع می شود، سپس به سلول، بعد به جعبه و درنهایت به قوطی کبریت می رسد که این، به معنای کوچک تر شدن فضا و شخصیت اصلی است.

سیاوش گلشیری گفت: در این فیلم با تقابل آزادی و اسارت مواجه هستیم. در ابتدا، آن جعبه، مفهوم آزادی و پیشرفت را نوید می دهد، اما درنهایت به مفهوم اسارت می رسیم. اگر جعبه در مکان دیگری به جز زندان بود، چنین معنایی ایجاد نمی کرد.

وی با اشاره به فیلم "شیر" گفت: در این فیلم، شخصیت اصلی در طبقه چهاردهم یک آپارتمان با یک گاو روبرو می شود. در این روایت به دنبال چیستی و چرایی مساله نیستیم، بلکه از واقعیت دور می شویم و مفاهیم جدیدی جایگزین مفاهیم دیگر می شود. این قرارداد را در ابتدا فیلمساز با مخاطب می گذارد، بنابراین استعاره می تواند براساس روابط علت و معلولی هم عمل نکند.

گلشیری با بیان اینکه در دو فیلم "سر وقت" و "اتاق ۸" به راحتی می توان به مفهوم استعاره پی برد، گفت: در "سر وقت"، جعبه، وسیله ای است که آینده را پیش بینی می کند. جعبه در این فیلم، در جای خود نشسته، به هیچ معنای دیگری اشاره نمی کند و معنای کارکردی دارد، اما در فیلم "اتاق ۸"، جعبه علاوه بر اینکه کارکرد خودش را دارد، مفاهیم دیگری را هم می تواند القا کند.

این کارشناس فرهنگی در ادامه با بیان این که عنصر استعاره را نمی توان برای دو فیلم "دریازدگی" و "جمعه قالی" به کار برد، تصریح کرد: در فیلم "دریازدگی"، هیچ عنصری نتوانسته جایگزین مفهوم مادر شود.

وی افزود: حضور هیچ کدام از عناصر و موقعیت های مختلف همچون ساحل دریا، دریا و نبود مادر، تبدیل به موقعیت استعاری در فیلم نشده و در این فیلم هیچ جا به عمق نمی رسیم. 

در پایان گلشیری درباره بحث استعاره در سینما گفت: سوال این است که چگونه می شود مفهوم را در هر اثری یافت. ابتدا باید دقت کرد روایت چیست. روایت ها مبتنی بر رویدادهای زیادی هستند و داستان های متعددی را به وجود می آورد، پس استفاده از عناصری که می تواند کارکردی باشد و روایتی را پیش برد، می تواند مفاهیم جدیدی خلق کند.



انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: