• چهارشنبه ۱۴ آذر ماه، ۱۳۹۷ - ۰۹:۴۰
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 979-4294-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

چند درجه سوءتفاهم

همه‌روزه، تئاترهایی در شهر بر صحنه می‌رود که روی پوستر و بروشور آن نام نویسنده، کارگردان، طراح، دراماتورژ و ... قید شده اما آیا می‌توان به این عبارات اطمینان داشت؟

به گزارش ایسنا-منطقه اصفهان، گفتن این جمله که لابد ناظران پیش از اجرا، حق نظارت را در درستی یا نادرستی این انتساب‌ها تمام و کمال ادا کرده‌اند، اطمینانی نسبی برای بیننده هر نمایشی به ارمغان می‌آورد، اما همه ماجرا این نیست.

هر نویسنده‌ای نویسنده نیست

وحید عمرانی، عضو کانون بین‌المللی منتقدان تئاتر جهان، در این خصوص به خبرنگار ایسنا، می‌گوید: در تئاتر شهر اصفهان گاه دیده می‌شود که متن نمایشنامه نویسان بزرگی نظیر چخوف و ... را برای اجرا انتخاب می‌کنند و مثلاً با دادن چند تغییر جزئی از قبیل تغییر نام‌های خاص یا مکان‌ها در پوستر و بروشور نام خود را به‌عنوان نویسنده نمایشنامه قید می‌کنند.

در برهه‌ای از سالیان اخیر در پایتخت نیز چنین مشکلاتی حاد شده بود، مثلاً هملت شکسپیر را با چند تغییر کوچک به نام خودشان به‌عنوان نویسنده، بر صحنه بردند، اما برخی از منتقدان به این کج‌روی واکنش به‌موقع نشان دادند و این حرکت باعث شد تا قدری این روند توسط کارگردانان متخلف مورد تجدیدنظر قرارگرفته و کمتر تکرار شود، اما متأسفانه در اصفهان و در غیاب منتقدان فعال تئاتر، این روند همچنان به قوت خود باقی است.

عمرانی، که آشنایی ناظران اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی را با نمایشنامه‌های مهم و مشهور جهان و ایران امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر می‌داند در ادامه اظهار می‌کند: در این مواقع، علاوه بر اینکه فردی به‌ ناحق خود را به‌عنوان نویسنده معرفی می‌کند و حقوق مادی و اغلب معنوی مؤلف را زیر پا می‌گذارد، حق مترجم متن خارجی که ضروری است به‌ عنوان حق‌التألیف ترجمه به وی پرداخته شود را نیز ادا نکرده و ضایع می‌کند.

دراماتورژی چیست و دراماتورژ کیست؟

او با خطاب قرار دادن هنرمندان غیرمتعهد و برخی ناظران ناآگاه، تصریح می‌کند: بعضی اصطلاحات تخصصی نظیر "دراماتورژی" معنای مشخص و به خصوصی دارند. دراماتورژ به کسی گفته می‌شود که بتواند بر اساس عناصر مخاطب، زمان و مکان نمایشنامه‌ای را برای اجراهای جدید آماده کند. دراماتورژ به‌ مثابه یک مشاور متخصص است و هم‌اکنون در تئاتر کشورهای صاحب تئاتر از اروپا گرفته تا آمریکا از جایگاه ویژه و برجسته‌ای برخوردار است. ریخت و ظاهر دهان‌پرکن این واژه اما میل به استفاده دیمی و بی مُسما از آن را بیشتر کرده و کارگردانان برخی از تئاترها بدون در نظر گرفتن ملاحظاتی که لازمه دراماتورژی است به‌راحتی نام خود را در کنار کارگردانی به‌عنوان دراماتورژ نیز مطرح می‌کنند. بسیاری از افراد هم که با این اصطلاحات آشنایی کافی ندارند باور می‌کنند که او دراماتورژ است.

 ناظران لازم است تا در صورتی‌که کارگردانی از روی ناآگاهی یا عامدانه اقدام به ارتکاب چنین اشتباهاتی می‌کند در مرحله پذیرش متن و صدور مجوز تمرین، وی را آگاه ساخته و ملزم به رفع خطایش کنند.

"کاری از" را چه زمانی باید استفاده کرد؟

این منتقد یادآور می‌شود: عبارت "کاری از" یکی دیگر از عبارات معهودی است که در تئاتر بسامد استفاده بالایی دارد و بهتر است به‌عنوان معرفی گروهی که نمایش را تولید کرده به کار رود و نه برای شخص کارگردان، برای مثال در بروشور قید شود "کاری از گروه تئاتر..." و برای رهبر گروه، از همان عنوان کارگردان استفاده شود.

طراح یا کارگردان؟

عمرانی ادامه می‌دهد: اشتباه مصطلح دیگری که اخیراً زیاد دیده می‌شود، عطف دو کلمه طراح و کارگردان به همدیگر است. در بسیاری از تئاترها، طراح نور، طراح صحنه، طراح لباس، طراح حرکات موزون و ... علاوه بر کارگردان وجود دارند و طراحی‌های خود را به‌طور مجزا برای اجرا انجام می‌دهند. بنابراین در این قبیل آثار استفاده از نام طراح و عطف آن به کلمه کارگردان صحیح نیست، اگر هم منظور، طراحی میزانسن ها باشد که باید گفت این کار در وظایف کارگردان مستتر است و لازم نیست که اضافه بر عنوان کارگردان و قبل از آن حتماً کلمه طراح قید شود.

نمایش و تئاتر باهم تفاوت دارند

تفاوت نمایش و تئاتر از دیگر مسائلی است که عمرانی، با ابزاری فلسفی آن را این‌گونه شرح می‌دهد: از دیگر اشتباهات مرسوم در این حوزه به کار بردن کلمات نمایش و تئاتر به‌جای یکدیگر است. نمایش، شمول و گستردگی بیشتری از تئاتر دارد و تئاتر مفهومی ویژه‌تر از نمایش را دارا است. نمایش می‌تواند هر نمودنی را شامل شود از قبیل معرکه‌گیری، مراسم آیینی و مذهبی، سیرک، تبلیغات تجاری یا حتی ورزش باستانی اما تئاتر، متن مخصوص به خود را دارا است که بر اساس آن اجرا می‌شود و در محیطی ویژه نیز که انواع صحنه را شامل می‌شود به اجرا درمی‌آید.

 در تئاتر شاهد روایت گونه‌ای از داستان با تمام عناصر آن هستیم و طراحی‌های نظیر نور، موسیقی، لباس، دکور، گاه حرکات موزون و ... برای آن انجام می‌شود. برای روشن‌تر شدن مفهوم می‌توان گفت که از نظر نسبت‌های چهارگانه در علم منطق رابطه بین نمایش و تئاتر، عموم و خصوص مطلق است و این رابطه زمانی برقرار می‌شود که بین دو مفهوم کلی فقط یکی از آن‌ها بر تمام اجزای دیگری صادق باشد. 

به سخن دیگر، فقط یکی از این دو مفهوم بر تمام اجزای دیگری صدق می‌کند و تمام قلمرو آن را در بر می‌گیرد، اما آن دیگری تمام قلمرو و مفهوم اول را شامل نمی‌شود، بلکه فقط بعضی از آن را در برمی‌گیرد. در حقیقت، یکی از این دو مفهوم که اعم از مفهوم دیگر است، تمام افراد مفهوم دیگر را شامل بوده و مصادیق دیگری نیز غیر از آن دارد.

مانند رابطه فلز و نقره که می‌توانیم بگوییم هر نقره‌ای فلز است، اما هر فلزی نقره نیست. بر این اساس می‌توانیم بگوییم هر تئاتری نمایش است، اما هر نمایشی تئاتر نیست، یعنی نمایش نسبت به تئاتر مفهوم عمومی‌تر و گسترده‌تری را شامل می‌شود.


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: